Arktyka kojarzy się z lodem, śniegiem i bezkresną bielą. Temperatury spadają tam do kilkudziesięciu stopni poniżej zera, zimą panuje wielomiesięczna noc polarna, a latem sezon wegetacyjny trwa zaledwie kilka tygodni. A jednak życie tam istnieje. Co więcej – rośliny nie tylko przetrwały, ale wykształciły niezwykłe strategie radzenia sobie z ekstremum.
Niskie, ale niezwykle wytrzymałe
Na terenie Arktyki nie zobaczymy wysokich drzew (poza południową granicą tundry). Dominują:
• niskie krzewinki,
• rośliny poduszkowe,
• trawy,
• mchy i porosty.
Dlaczego są tak małe? Niski wzrost chroni przed: silnym, lodowatym wiatrem, utratą ciepła i uszkodzeniami mechanicznymi.
Rośliny poduszkowe tworzą zwarte, gęste kępy przypominające zielone poduszki lub gęste dywany. W ich wnętrzu temperatura może być nawet kilka stopni wyższa niż na zewnątrz – to naturalna „mini-szklarnia”.
Jak nie zamarznąć?
Woda w komórkach zamarza w temperaturze 0°C, co zwykle prowadzi do ich uszkodzenia. Rośliny arktyczne znalazły jednak sposób, by temu zapobiec. Produkują:
• cukry działające jak naturalny „płyn niezamarzający”,
• specjalne białka chroniące struktury komórkowe,
• związki stabilizujące błony komórkowe.
Dzięki temu mogą przetrwać mrozy, które dla wielu innych roślin byłyby śmiertelne.
Wyścig z czasem
Latem słońce w Arktyce nie zachodzi przez wiele tygodni. To czas, kiedy rośliny muszą działać szybko. W ciągu zaledwie 6–10 tygodni muszą: wypuścić liście, zakwitnąć, wydać nasiona i zgromadzić zapasy energii.
Niektóre zaczynają rozwijać pąki jeszcze pod śniegiem, by zakwitnąć natychmiast po jego stopnieniu. Każdy dzień jest na wagę złota.
Zmiany klimatyczne
Ocieplenie klimatu szczególnie silnie dotyka obszary polarne. Sezon wegetacyjny się wydłuża, a krzewy zaczynają ekspandować na nowe tereny. Jednocześnie topnieje zmarzlina, uwalniając ogromne ilości dwutlenku węgla i metanu.
Zmiany te mogą całkowicie przekształcić krajobraz tundry w nadchodzących dekadach.