Czy wiesz, że rośliny też śpią? Choć nie zamykają oczu jak ludzie czy zwierzęta, ich organizmy również podlegają rytmowi dobowemu – biologicznemu zegarowi, który reguluje ich aktywność w ciągu dnia i nocy. Zjawisko to fascynuje naukowców od setek lat, a dziś wiemy już naprawdę sporo o tym, jak „sen” wpływa na życie roślin.
Co to jest rytm dobowy u roślin?
Rytm dobowy roślin (inaczej: rytm cyrkadianowy) to naturalny cykl zmian fizjologicznych i biochemicznych, które zachodzą w 24-godzinnym okresie. Dzięki niemu rośliny mogą:
• dostosowywać procesy fotosyntezy do pory dnia,
• zamykać i otwierać liście, kwiaty lub aparaty szparkowe,
• synchronizować wzrost i wydzielanie substancji chemicznych z cyklem światła i ciemności.
Ten wewnętrzny zegar pomaga roślinom oszczędzać energię i lepiej rosnąć.
Czy rośliny naprawdę „śpią”?
Choć słowo „sen” w odniesieniu do roślin to pewne uproszczenie, zachowanie wielu gatunków rzeczywiście przypomina odpoczynek. Przykłady:
• Koniczyna i fasola składają liście na noc, by ograniczyć utratę wody i energii.
• Tulipany zamykają płatki po zmierzchu – to forma ochrony przed chłodem i owadami.
• Rośliny doniczkowe w domu, np. reaguje na brak światła, zmieniając pozycję liści.
Jak działa wewnętrzny zegar roślin?
Rytm dobowy kontrolowany jest przez specjalne geny zegarowe, które reagują na światło i temperaturę. Gdy zapada zmrok, w roślinie aktywują się procesy związane z odpoczynkiem i regeneracją, np.:
• spowalnia fotosynteza,
• rośnie aktywność enzymów naprawczych,
• zmienia się gospodarka wodna i jonowa.
Wraz ze świtem pojawia się więcej światła, rośliny „budzą się” – aparaty szparkowe otwierają się, a fotosynteza rusza pełną parą.
Czy brak rytmu dobowego szkodzi roślinom?
Rytm dobowy kontrolowany jest przez specjalne geny zegarowe, które reagują na światło i temperaturę. Gdy zapada zmrok, w roślinie aktywują się procesy związane z odpoczynkiem i regeneracją, np.:
• spowalnia fotosynteza,
• rośnie aktywność enzymów naprawczych,
• zmienia się gospodarka wodna i jonowa.
Z kolei o świcie, wraz z pojawieniem się światła, rośliny „budzą się” – aparaty szparkowe otwierają się, a fotosynteza rusza pełną parą.
Darwin badał „sen roślin”
Już w XIX wieku Karol Darwin prowadził eksperymenty nad ruchem liści w rytmie dobowym. W swojej książce The Power of Movement in Plants (1880) opisał, jak różne gatunki reagują na zmiany światła, udowadniając, że mają własny biologiczny zegar.